Anal Fistül: Belirtileri, Tedavisi ve Ameliyatı

Makat çevresinde tekrarlayan şişlik, akıntı, kötü kokulu sıvı gelmesi veya zaman zaman boşalan bir apse yaşıyorsanız, bunun nedeni yalnızca basit bir cilt problemi olmayabilir. Özellikle aynı bölgede tekrar tekrar şişlik oluşması ve ardından akıntının başlaması anal fistül açısından değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Anal fistül, makatın iç kısmı ile makat çevresindeki cilt arasında oluşan anormal bir kanaldır. Çoğu zaman daha önce geçirilmiş bir anal apsenin ardından gelişir. Fistülün bulunduğu yer, kanalın seyri ve çevredeki kaslarla ilişkisi tedavi yönteminin belirlenmesinde önem taşır.

Bu yazımızda anal fistül nedir, neden oluşur, belirtileri nelerdir, akıntı neden olur, anal fistül kendiliğinden geçer mi, nasıl teşhis edilir, ameliyat gerekir mi, fistülotomi nedir, seton uygulaması ne zaman yapılır ve anal fistül ameliyatından sonra iyileşme süreci nasıldır? gibi sık merak edilen soruları ele alacağız. Bilgiler, Prof. Dr. Adem Dervişoğlu’nun 30 yılı aşkın cerrahi deneyimi ve 10.000’den fazla ameliyat tecrübesi doğrultusunda genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

---

Anal fistül nedir?

Anal fistül, makat kanalının iç yüzeyi ile makat çevresindeki cilt arasında oluşan anormal bağlantı yoludur. Bu kanalın bir iç ve dış açıklığı bulunabilir.

Fistülün dış açıklığından zaman zaman iltihaplı sıvı veya akıntı gelebilir. Kanalın iç kısmında bulunan enfeksiyon devam ettiği sürece belirtiler belirli aralıklarla tekrarlayabilir.

Anal fistül genellikle kendiliğinden kapanan basit bir yara şeklinde değerlendirilmez. Tedavi planı fistül kanalının anatomisine göre yapılır.

Anal fistül neden olur?

Anal fistülün en sık nedeni, makat çevresindeki anal bezlerden kaynaklanan enfeksiyon ve bunun sonucunda oluşan apsedir.

Apse boşaldığında veya cerrahi olarak boşaltıldığında enfeksiyonun geride bıraktığı kanal zaman içinde fistül haline gelebilir.

Daha az sıklıkla bazı bağırsak hastalıkları, geçirilmiş makat bölgesi ameliyatları, travmalar veya diğer iltihabi durumlar da anal fistül gelişiminde rol oynayabilir.

Anal fistül ile anal apse arasında nasıl bir ilişki vardır?

Anal apse ve anal fistül birbirinden farklı ancak birbiriyle ilişkili iki durumdur.

Anal apse, makat çevresinde irin birikmesiyle oluşan akut enfeksiyondur. Anal fistül ise bu enfeksiyonun ardından makat içi ile cilt arasında kalıcı bir kanal oluşması durumudur.

Bu nedenle daha önce makat çevresinde apse gelişmiş olması, ilerleyen dönemde fistül açısından önemli bir bulgu olabilir.

Anal fistül belirtileri nelerdir?

Anal fistülün belirtileri fistül kanalının yapısına ve enfeksiyonun aktif olup olmamasına göre değişebilir.

• Makat çevresinde sürekli veya aralıklı akıntı
• İrinli veya kötü kokulu sıvı gelmesi
• Makat kenarında küçük bir delik veya açıklık
• Tekrarlayan şişlik
• Makat çevresinde ağrı veya hassasiyet
• Ciltte kızarıklık ve tahriş
• Şişliğin büyüyüp sonrasında kendiliğinden boşalması

Anal fistülün ilk belirtileri nelerdir?

Anal fistülün ilk fark edilen belirtisi çoğu hastada makat çevresinde oluşan küçük bir şişlik veya akıntıdır.

Özellikle daha önce aynı bölgede apse gelişmiş ve sonrasında belirli aralıklarla akıntı devam etmişse fistül ihtimali değerlendirilmelidir.

Anal fistül akıntı yapar mı?

Evet. Anal fistülün dış açıklığından iltihaplı, sarımsı veya kötü kokulu akıntı gelebilir.

Akıntı sürekli olmayabilir. Fistül kanalındaki sıvı boşaldığında şişlik ve ağrı azalabilir; kanal tekrar tıkandığında ise aynı bölgede yeniden şişlik ve rahatsızlık ortaya çıkabilir.

Anal fistül ağrı yapar mı?

Anal fistül her zaman sürekli ağrıya neden olmaz. Fistül kanalının açık olduğu ve akıntının rahatça dışarı çıktığı dönemlerde ağrı daha az olabilir.

Kanalın kapanması ve içeride enfeksiyon veya apse oluşması durumunda ise ağrı, şişlik ve hassasiyet belirginleşebilir.

Anal fistül kaşıntı yapar mı?

Fistülden gelen akıntı makat çevresindeki cildi tahriş ederek kaşıntı ve yanmaya yol açabilir. Sürekli nemli kalan ciltte kızarıklık ve hassasiyet de görülebilir.

Ancak makat kaşıntısının birçok farklı nedeni bulunduğundan, yalnızca bu belirtiye bakılarak anal fistül tanısı konulamaz.

Anal fistül kendiliğinden geçer mi?

Anal fistül, oluşmuş bir kanal nedeniyle çoğu zaman yalnızca ilaç veya evde uygulanan yöntemlerle tamamen ortadan kalkmaz.

Akıntının geçici olarak azalması fistülün iyileştiği anlamına gelmeyebilir. Dış açıklık kapanırken içeride enfeksiyon birikmesi ve yeniden apse oluşması mümkündür.

Bu nedenle tekrarlayan akıntı ve şişlik bulunan hastalarda cerrahi değerlendirme yapılması önemlidir.

Anal fistül tanısı nasıl konur?

Tanıda öncelikle hastanın şikâyetleri ve daha önce yaşadığı apse veya benzer sorunlar değerlendirilir. Ardından makat çevresi ve anal kanal muayene edilir.

Fistülün dış açıklığı görülebilir veya muayene sırasında kanalın seyri hakkında bilgi edinilebilir.

Karmaşık fistüllerde veya kanalın derin dokularla ilişkisini ayrıntılı şekilde değerlendirmek gerektiğinde görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Anal fistül muayenesi nasıl yapılır?

Muayenede makat çevresindeki cilt, olası dış açıklıklar, şişlik ve akıntı bölgeleri değerlendirilir. Gerekli görüldüğünde anal kanalın iç kısmı da incelenebilir.

Muayenenin temel amaçlarından biri fistülün dış açıklığını ve mümkün olduğunda iç açıklığını belirlemek, kanalın çevredeki kaslarla ilişkisi hakkında fikir edinmektir.

Anal fistül için MR gerekir mi?

Her anal fistül hastasında MR çekilmesi gerekmez. Basit ve muayenede kolayca değerlendirilebilen fistüllerde fizik muayene yeterli olabilir.

Fistül kanalının derin olduğu, birden fazla kanal bulunduğu, daha önce ameliyat geçirilmiş olduğu veya kaslarla olan ilişkinin ayrıntılı olarak ortaya konulmasının gerektiği durumlarda pelvik MR kullanılabilir.

Anal fistül tedavisi

Anal fistül tedavisi fistülün basit veya karmaşık olmasına, kanalın anal kaslarla ilişkisine ve daha önce geçirilmiş işlemlere göre planlanır.

Tedavide temel amaç fistül kanalını ortadan kaldırırken makatın dışkı tutma mekanizmasını oluşturan kasların mümkün olduğunca korunmasıdır.

Bu nedenle her hastaya aynı ameliyat uygulanmaz.

Anal fistül ameliyatı gerekir mi?

Kalıcı anal fistüllerin önemli bir bölümünde cerrahi tedavi gündeme gelir. Ancak uygulanacak operasyon fistülün anatomik özelliklerine göre değişir.

Basit fistüllerde daha doğrudan cerrahi yöntemler kullanılabilirken, anal kasların önemli bölümünden geçen karmaşık fistüllerde farklı aşamalı veya kas koruyucu yöntemler tercih edilebilir.

Anal fistül ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyatın şekli fistül kanalının uzunluğu, derinliği ve anal sfinkter kaslarıyla ilişkisine göre belirlenir.

Basit bir fistülde kanal açılarak iyileşmeye bırakılabilir. Kas dokusunun önemli bölümünü etkileyen fistüllerde ise kasları korumaya yönelik farklı cerrahi teknikler değerlendirilebilir.

Operasyon öncesinde fistülün anatomisinin doğru şekilde anlaşılması, uygun yöntemin seçilmesi açısından önemlidir.

Fistülotomi nedir?

Fistülotomi, fistül kanalının cerrahi olarak açılması ve kanalın iç yüzeyinin iyileşmeye bırakılması yöntemidir.

Bu yöntem özellikle anal sfinkter kaslarıyla ilişkisi sınırlı olan uygun fistüllerde kullanılabilir.

Fistül kanalının kas dokusu içerisindeki seyri arttıkça fistülotominin uygunluğu yeniden değerlendirilir.

Seton nedir?

Seton, fistül kanalından geçirilen özel bir materyaldir. Özellikle fistülün anal sfinkter kaslarıyla yakın ilişki içerisinde olduğu durumlarda kullanılabilir.

Seton uygulamasının amacı fistülün drenajını sürdürmek ve bazı hastalarda tedavinin aşamalı şekilde yürütülmesine yardımcı olmaktır.

Setonun ne kadar süreyle bırakılacağı ve sonrasında başka bir işlem gerekip gerekmediği fistülün özelliklerine göre belirlenir.

Anal fistülde kas koruyucu yöntemler

Anal fistül tedavisinde önemli konulardan biri anal sfinkterlerin korunmasıdır. Özellikle fistül kanalının kas dokusundan geçtiği durumlarda, fistülün tedavi edilmesi ile dışkı kontrolünü sağlayan kasların korunması arasında denge kurulması gerekir.

Bu nedenle karmaşık fistüllerde fistülotomi dışında farklı cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.

Anal fistül ameliyatı ne kadar sürer?

Ameliyat süresi uygulanacak yönteme ve fistülün yapısına göre değişir. Basit bir fistül ile birden fazla kanal içeren karmaşık fistülün operasyon süresi aynı olmayabilir.

Ameliyat öncesindeki değerlendirme tamamlandıktan sonra planlanan işlem hakkında daha ayrıntılı bilgi verilebilir.

Anal fistül ameliyatı sonrası

Ameliyat sonrasında makat çevresinde bir süre hassasiyet, hafif ağrı veya akıntı görülebilir. Uygulanan cerrahi tekniğe göre yara tamamen kapatılabilir veya kontrollü şekilde iyileşmeye bırakılabilir.

Doktor tarafından verilen yara bakımı ve hijyen önerilerine uyulması iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır.

Anal fistül ameliyatından sonra ne zaman iyileşir?

İyileşme süresi fistülün büyüklüğüne, uygulanan cerrahi yönteme ve kişinin yara iyileşmesine göre değişir.

Basit fistüllerde iyileşme süreci daha farklı ilerlerken, geniş veya karmaşık fistüllerde yaranın tamamen kapanması daha uzun sürebilir.

Bu nedenle tek bir iyileşme süresi bütün hastalar için geçerli değildir.

Anal fistül ameliyatından sonra ağrı olur mu?

Ameliyat sonrasında belirli ölçüde ağrı veya hassasiyet oluşabilir. Ağrının düzeyi uygulanan cerrahi yönteme ve yara bölgesine göre değişir.

Doktor tarafından önerilen ağrı kontrolü ve bölgesel bakım uygulamaları iyileşme döneminin daha rahat geçirilmesine yardımcı olabilir.

Anal fistül ameliyatından sonra beslenme

Ameliyat sonrasında dışkının aşırı sertleşmesini önlemek ve bağırsak düzenini korumak önemlidir. Yeterli sıvı tüketimi ve lif içeren dengeli bir beslenme düzeni bu açıdan yararlı olabilir.

Kişinin bağırsak alışkanlıkları, mevcut hastalıkları ve uygulanan ameliyat dikkate alınarak beslenme konusunda kişisel öneriler verilebilir.

Anal fistül ameliyatından sonra banyo yapılabilir mi?

Ameliyat sonrası bölgenin temiz tutulması önemlidir. Banyo ve bölgesel temizlik konusunda doktorun önerdiği yöntem ve süre dikkate alınmalıdır.

Makat çevresinin tahriş edilmemesi ve temizlik sırasında bölgeye aşırı baskı uygulanmaması gerekir.

Anal fistül tekrarlar mı?

Anal fistül tedavisinden sonra tekrar gelişme ihtimali bulunabilir. Bu ihtimal fistülün anatomik yapısı, birden fazla kanal bulunması, uygulanan tedavi yöntemi ve hastalığın özellikleri gibi faktörlerle ilişkilidir.

Ameliyat sonrasında devam eden akıntı, yeniden şişlik veya tekrarlayan ağrı olması durumunda kontrol muayenesi yapılması gerekir.

Anal fistül ile hemoroid arasındaki fark nedir?

Anal fistül ve hemoroid aynı hastalık değildir.

Özellik	Anal fistül	Hemoroid
Temel yapı	Makat ile cilt arasında anormal kanal	Anal bölgedeki damar yapılarının genişlemesi
Akıntı	Sık görülebilir	Tipik belirti değildir
Apse ilişkisi	Sıklıkla geçirilmiş apse öyküsü bulunabilir	Doğrudan apse sonucu oluşmaz
Tedavi	Fistülün yapısına göre cerrahi yöntemler	Evre ve belirtilere göre farklı tedaviler

Anal fistül için hangi doktora gidilir?

Anal fistül, genel cerrahi uzmanları tarafından değerlendirilir. Özellikle makat ve bağırsak hastalıkları konusunda deneyimli cerrah tarafından yapılan muayene, fistülün yapısının ve uygun tedavi yaklaşımının belirlenmesine yardımcı olur.

Anal fistül için ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Makat çevresinde tekrarlayan şişlik, irinli akıntı, kötü kokulu sıvı, sürekli tahriş veya aynı bölgede tekrar tekrar apse oluşması durumunda doktor değerlendirmesi gerekir.

Özellikle şiddetli ağrı, hızla büyüyen şişlik, ateş veya genel durumda belirgin bozulma varsa aktif bir apse açısından gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır.

Anal fistül hakkında sık sorulan sorular

Dikkat: Bu bilgiler genel bilgilendirmedir. Kişiye özel tedavi için mutlaka doktorunuza danışın.